Nowa publikacja: W poszukiwaniu straconego czasu…, kilka słów o kluczykach do zegarków kieszonkowych z wykopalisk na placu Stary Rynek w Słupsku

Streszczenie

W trakcie prac archeologicznych przeprowadzonych w związku z rewitalizacją placu Stary Rynek w Słupsku odkryto m.in. zabytki metalowe o walorach wystawienniczych. Do kategorii wyposażenia osobistego zaliczono zbiór pięciu kluczyków do zegarków kieszonkowych. Jako powód ich omówienia można wskazać słabe rozpoznanie tego typu artefaktów potwierdzone nielicznymi, błędnymi wzmiankami w literaturze archeologicznej. W tej sytuacji pomocny w opracowaniu pozyskanego materiału był rozdział pracy historyka kultury materialnej profesora Krzysztofa Macieja Kowalskiego pt.: „Kluczyki do zegarków kieszonkowych jako miniaturowe dzieła sztuki” oraz cyfrowa wersja katalogu zabytków archeologicznych pt.: „Amsterdam STUFF”(2018) autorstwa Jerzego Gawrońskiego i Petera Kranendonka.

Wstęp do analizy zespołu to krótko nakreślona historia zegarków kieszonkowych, artefaktów łączących aspekt utylitarny z estetycznym, świadczących o prestiżu właściciela. Podobne funkcje można przypisać kluczykom. Ich przegląd ukazuje czytelne, nawet w małym zbiorze, zmiany stylistyczne przedmiotów, prowadzące do uproszczenia formy ich uchwytów.

Na podstawie analogii oraz kontekstu pozyskania trzy ze słupskich zabytków (ryc. 6:1, 2, 4) wydatowano ramowo na okres XVIII-XIX wieku. Chronologię jednego (ryc. 6:3) ograniczono do lat 1775-1850, a kluczyk niezdobiony (ryc. 6:5) uznano za egzemplarz XIX-wieczny. Jednocześnie stwierdzono trudności w ustaleniu proweniencji obiektów.

Należy zaznaczyć, że kluczyki do zegarków to przedmioty niepozorne, zgubione lub uszkodzone i porzucone przez właścicieli, ale też materialny przejaw istotnych zmian społecznych i mentalnych do jakich doprowadziło upowszechnienie się wynalazku zegara mechanicznego.

Publikacja do nabycia: https://sklep.archeologia.pl/produkt/pomorania-antiqua-xxx/

Nowa publikacja: Przygotowanie i spożywanie posiłków w świetle zabytków metalowych pozyskanych na stanowisku przy ulicy wałowej 40 w Gdańsku

Streszczenie

Z uwagi na plan zabudowy działki przy ulicy Wałowej 40, na jej terenie, w latach 2016-2017 zostały przeprowadzone prace archeologiczne. Na losy obszaru badań duży wpływ miało jego historyczne usytuowanie na styku trzech stref: Osieka, Starego Miasta i Młodego Miasta. W średniowieczu, w tym miejscu zlokalizowano należącą do umocnień fosę, natomiast w XVII wieku wzniesiono nowożytne fortyfikacje frontu północnego. Poszerzenie strefy wchodzącej w skład pierścienia umocnień wiązało się z zasypaniem średniowiecznej fosy. Do tego celu wykorzystano prawdopodobnie śmieci pochodzące z terenu Gdańska. Fortyfikacje przestały pełnić swoją rolę i zostały rozebrane w latach 90-tych XIX wieku. W przypadku badanego obszaru parcele wykorzystano następnie na zabudowę koszarową. Została ona zniszczona w 1945, a teren do momentu badań nie był zagospodarowany.

Artykuł stanowi opracowanie 31 zabytków używanych podczas przygotowania oraz konsumpcji posiłków, pozyskanych ze stanowiska przy ulicy Wałowej 40 w Gdańsku. W pracy podjęto próbę uzupełnienia bibliografii prezentującej nowożytne zabytki kuchenne i te związane z kulturą stołu. Pośród wymienionych w artykule obiektów można wskazać 15 łyżek, 13 noży, w tym jeden tworzący komplet z widelcem, drugi dwuzębny widelec oraz cynowy kufel. Noże to kategoria zabytków przedstawiana w literaturze przedmiotu jako osobna grupa, w obrębie której podejmowane były próby klasyfikacji funkcjonalnej. W omówieniu materiałów z ulicy Wałowej 40, podział oparty na pierwotnym zastosowaniu zabytków stanowił pierwsze kryterium, które ograniczyło opracowanie do 12 noży stołowych oraz jednego kuchennego. Przedmiotem analizy była forma i zdobienie zabytków oraz kwestia znaków wytwórców. Szczególną uwagę zwrócono na komplet sztućców złożony z noża oraz dwuzębnego widelca i kolejny widelec tego typu. Przedmioty te mogły być wykorzystywane do nakładania potraw z półmisków. Drugą grupę artefaktów tworzyły łyżki, pośród których znalazło się 12 sztućców oraz jeden zabytek kuchenny. Również w przypadku tej kategorii została przybliżona morfologia, zdobienie oraz sygnatury. Niektóre z artefaktów tej grupy można było połączyć z lokalnymi warsztatami lub nawet ze znanym z nazwiska gdańskim wytwórcą, partaczem Peterem Dralandem. Znalezisko wyjątkowe, podnoszące walory wystawiennicze zbioru to cynowy kufel. Autorce znane są zaledwie trzy cynowe elementy zastawy stołowej, takie jak: konwie (jedna hanzeatycka) i solniczka odkryte podczas wykopalisk prowadzonych na terenie Gdańska. Zabytki z tego metalu, z uwagi na powiązane z nimi aspekty finansowe i społeczne, takie jak: duże zainteresowanie nabywców, kwestie jakości i walki cechu z partaczami, stanowiły również punkt wyjścia do szerszej refleksji nad gdańskim konwisarstwem.

Omawiane artefakty pozyskano z kontekstu datowanego na okres od  2 połowy XVI po XVIII wiek. Dominującą liczbę zabytków (23) odsłonięto w obrębie XVIII-wiecznej studni. Chronologię przedmiotów ustalono jednak w większości przypadków na XVII stulecie (19). Metrykę pozostałych określono na XVI i XVII wiek (10). Sporadycznie obiekty wydatowano na okres XV-XVI (1) czy XVIII stulecia (1).

Badania nad wykonanym z metalu wyposażeniem kuchni i stołów gdańskich doby nowożytnej wymagają dalszej analizy bazującej na liczniejszym zespole zabytków. Postulować należy opracowanie większej liczby artefaktów pozyskanych podczas wykopalisk, a obecnie znanych wyłącznie z inwentarzy muzealnych. Trzeba podkreślić, że miarą wagi problematyki kuchni i kultury stołu jest zarówno duży potencjał badawczy, ale też znaczne możliwości na zagospodarowanie tego tematu na potrzeby archeologicznych działań edukacyjnych oraz popularyzatorskich.

Cały tekst artykułu dostępny pod adresem https://czasopisma.uni.lodz.pl/archaeo/article/view/7359

Wyścigi smoczych łodzi w Malborku

Kolejny raz wspólnie z Muzeum Archeologicznym w Gdańsku  wzięłam udział w wyścigach smoczych łodzi, tym razem w Malborku. Zajęliśmy trzecie miejsce na 200 metrów oraz szóste miejsce na 1000 metrów.

Noc Muzeów 2018

Noc Muzeów była dla mnie w tym roku bardzo udana. Dzięki gościnności Pana Zenona Szulczewskiego mogłam wygłosić swoją prelekcję na terenie Bramy Nizinnej, która jak zwykle przyciągnęła niemałą grupę zwiedzających.

Dziękuję i do zobaczenia za rok 🙂

Praca w nowożytnych gdańskich stoczniach w świetle odkrytych narzędzi

Zapraszam Państwa serdecznie na moją prelekcję, która odbędzie się 15 lutego 2018, godzina 17:30 w Filii Gdańskiej WiMBP przy ulicy Mariackiej 42.

Gdańsk już w okresie nowożytnym słynął ze stoczni. O znaczeniu tej gałęzi produkcji świadczy budowa okrętów na zamówienie Henryka VIII, prowadzona na terenie Lastadii. Podczas prac archeologicznych pozyskiwane są liczne narzędzia, między innymi te używane przez cieśli okrętowych. Dostarczają nam one kolejnych informacji o działalności tych rzemieślników.

Posłuchaj wykładu o stoczniowej tradycji Gdańska – artykuł na portalu Trojmiasto.pl

XXI SESJA POMORZOZNAWCZA za lata 2016-2017 – Toruń

Zapraszam na referat mojego autorstwa pt. „Tokeny a prace drogowe w XVI-wiecznym Gdańsku”, który zaprezentuję Państwu na XXI Sesji Pomorzoznawczej w dniach 22-24 listopada 2017 w Toruniu.

Trzecie Międzynarodowe Sympozjum Ceramiki i Szkła OSTRAKON

Zapraszam Państwa serdecznie na Trzecie Międzynarodowe Sympozjum Ceramiki i Szkła OSTRAKON „Ceramika i szkło w badaniach interdyscyplinarnych”, które odbędzie się we Wrocławiu w dniach 27-29 września 2017.
Wygłoszę tam referat pt. „Gdańska zastawa stołowa – wybrane naczynia gliniane z wykopalisk na Targu Siennym”.

Konferencja w Krakowie 21-22 kwietnia 2017

Zapraszam wszystkich zainteresowanych na III Ogólnopolską konferencję Studencko-Doktorancką pt. „Rozpoznać przeszłość w teraźniejszości, dziedzictwo w obliczu transformacji”, która odbędzie się w Krakowie w dniach 21-22 kwietnia 2017.
Wygłoszę tam referat pt. „Gdańskie dziedzictwo archeologiczne a wielkie inwestycje, trzy dekady zmagań”.

Do zobaczenia 🙂